حلال ، سلامت و سعادت

فرهنگ

ذبح در ادیان

اشتراک مسلمانان در معیار حلال

اشتراک ادیان و آیین ها در معیار حلال

شباهت های ذبح در ادیان مختلف

در مطلب ذیل به صورت اجمالی به بیان شباهت ها و تفاوت های انواع ذبح در ادیان مختلف می پردازیم.

 

ذبح در دین زرتشت

به طور کلی در دین زرتشت، قوانین خاصی در مورد ذبح نیامده است. به عقیده زرتشتیان، زرتشت، تنها اصول دین را آورده است، و فروع دین باید توسط علما و دانشمندان در هر دوره بر طبق مقتضیات زمان و مکان، بیان گردد.

به نظر زرتشتیان، متخصصین علوم تغذیه و بهداشت باید تعیین کنند که چه‌ حیواناتی حلال گوشت (قابل خوردن) و چه حیواناتی حرام گوشتند(غیر قابل‌ خوردنند) و در دین آنها تعیین نشده است. همچنین هر حیوانی را می‌توان ذبح کرد و سالم بودن آن را متخصصین (بهداشت گوشت) باید تشخیص دهند.

به اعتقاد زرتشتیان، همه حیوانات به یک روش، ذبح می‌شوند. به نظر آنها لازم نیست که ذبح‌کننده، زرتشتی باشد؛ بلکه آنها تابع اکثریت جمعیت ساکن در محلّ زندگیشان هستند. مثلا در ایران، آنها تابع مردم مسمانند و از ذبیحه‌های آنها استفاده می‌کنند و گوشت خوک نیز نمی‌خورند و در هند، تابع مردم آن‌جا هستند و به تبع هندوها گوشت گاو نمی‌خورند.  زرتشتیان در این زمینه نیز مطابق زمان، عمل می‌کنند.

دربارهء ذکر نام خدا هنگام ذبح، باید گفت اگر حیوان به عنوان نذر، ذبح‌ می‌شود باید نام خدا را بر آن ببرند؛ امّا چنانچه آن را برای شادی روح مرده و به عنوان خیرات، ذبح می‌کنند هنگام ذبح می‌گویند:«روان فلانی شاد باد»

 

ذبح در یهود

یهودیت مانند اسلام معتقد است که دین برای کسی که به آن باور دارد یک شیوه کامل زندگی است که در مورد هر وجهی از وجوه حیات رهنمودها و فرمان هایی را ارائه می کند. در دین یهود به مجموعه این قوانین و احکام هلاخا یا شریعت یهودی می گویند.

یهودیان به مجموعه قوانین مذهبی در باره خوراکی ها و نحوه آماده کردن غذا «کَشْروت» می گویند. کشروت در لغت به معنی شایستگی و مطابقت با آداب مذهبی است و واژه «کاشر» به معنای آماده یا مناسب بودن برای استفاده متناسب با آداب مذهبی است. در ضمن، هر وسیله ای که موافق با آداب مذهبی ساخته شود یا حتی هر انسانی که شایسته و مطابق قوانین مذهبی رفتار نماید، «وسیله یا انسان کاشر» خوانده می شود. در مورد خوراکیها متضاد واژه کاشر، «طارِف» است.

قوانین کشروت بطور کلی شامل سه موضوع می شود: نوع مادۀ غذایی، طرز تهیه آن مادۀ غذایی، و نحوه مصرف مواد غذایی.

در تورات امر شده که در میان چهارپایان تنها می توان از گوشت آنهایی استفاده کرد که سم شکافته داشته باشند و نشخوار کنند و اگرفقط یکی از این علائم را داشته باشند حرام هستند. همچنین شیر و سایر فرآورده های لبنیاتی تنها در صورتی کاشر است که از حیوان کاشر به دست آمده باشد.

مراحل تهیه و پخت مواد خوراکی که طبق شریعت یهود اجرای آن واجب است عبارتند از: انتخاب حیوان حلال گوشت، اطمینان از سلامت کامل آن، ذبح صحیح و شرعی، جدا نمودن رگ و پیه از گوشت، زدودن کامل خون از گوشت، کاربرد ظروف مخصوص گوشت در تهیه، پخت و مصرف آن، نظارت فردی متعهد بر مراحل پخت هر ماده غذایی، خودداری از پخت و مصرف همزمان گوشت با فراورده های شیری، بازبینی دقیق سبزی ها و میوه ها از کرم و حشرات پیش از هرگونه استفاده، و دقت در مصرف فراورده های انگور (که یهودی مؤمن و متعهد، آن را تهیه کرده باشد)

 به غذایی که با رعایت موازین فوق تهیه شده است، غذای کاشر گفته می شود.

ذبح حیوان کاشر می بایست توسط فردی که آموزش های مذهبی دیده و مدرک معتبری دریافت کرده است انجام شود. این فرد ابتدا باید حیوان کاشر را معاینه کرده و مطمئن شود که هیچ زخم و یا شکستگی و نقص عضو ندارد.

عمل ذبح با کارد مخصوص و با بریدن گلوی حیوان به صورتی که کمترین درد را به حیوان بدهد انجام می شود.  بعد از ذبح شوخت ریه و امحا و احشای حیوان ذبح شده را معاینه می کند تا از سلامتی آن مطمئن شود. گوشت حیوان کاشر باید مدتی در نمک بماند تا همه خون آن خارج شود، چرا که برای یهودیان اکل خون حرام است.

در میان آبزیان، تنها ماهی هایی که باله داشته وبدنشان از فلس پوشیده باشد کاشر محسوب می شوند و میگو، خرچنگ،کوسه، خاویار، اختاپوس و امثال آن کاملا حرام می باشند.

اکنون کارخانجاتی در کشورهای مختلف مختص تولیدات کوشر هستند و محصولات خود را با علامت خاص کوشر عرضه می کنند و بسیاری از فروشگاه‌های آمریکایی و اروپایی قفسه هایی را به این محصولات اختصاص داده اند و اتحادیه کلیمیان ارتدکس تولیدات حدود ۴۵۰۰ کارگاه تولید محصولات کوشر را زیر نــظر دارد و حــدود ۳۰۰ ســازمان فـقط در آمــریکــا، گواهی های کوشر را صادر می کنند و حجم بسیار زیاد این تجارت، کوشر را به یک فرآیند اقتصادی قابل توجه تبدیل کرده است که البته اصلا قابل مقایسه با حجم تجارت محصولات حلال نیست ولی از یک واقعیت اقتصادی حکایت دارد.

 

ذبح در مسیحیت

امروز در کشورهایی که آیین مسیحیت، دین رسمی آنهاست و اغلب‌ کشورهای پیشرفته را تشکیل می‌دهند، ذبح حیوانات با دستگاههای جدید انجام‌ می‌شود و در بیشتر کشورهای توسعه یافته، بیهوش کردن حیوان قبل از ذبح، به صورت یک قانون درآمده است. در واقع مسیحیان در کشتارگاهها، ناحیه گلوی‌ حیوان را می‌برند؛ همان‌گونه که در ذبح اسلامی و یهودی نیز گلوی حیوان‌ بریده می‌شود، امّا احکام جزئی و مفصّلی که در این دو دین رعایت می‌شود، در مسیحیت وجود ندارد.

زهیر أعرجی در این باره می‌نویسد:«دین مسیحیت، قانون خاصی در ارتباط با احکام ذبح ندارد، و چون حواریون عیسی (ع) از یهود و مؤمن به شریعت موسی‌ (ع)بودند، احکام یهودیت را در ذبایحشان اجرا می‌نمودند. منابع اصلی مسیحیت‌ ذکر می‌کنند که برخی از حواریون عیسی(ع)، راهی مغایر با شریعت موسی (ع) را درپیش گرفتند و پولس‌ ۴ به مسیحیتی بشارت داد که مقداری با احکام موسی (ع) تفاوت داشت. همچنین مرقس گفت که موسی (ع) فرموده است : «چیزی خارج‌ از انسان نیست که اگر داخل آن شود، آن را نجس کند». و بر این اساس مرقس، حلیّت تمام گوشتها، بلکه حلیّت تمام خوردنیها و آشامیدنیها را استنباط نمود، و این خلاف احکام یهود است. پیتر نیز این روش را در پیش گرفت. و این چنین، مسیحیان به احکام شریعت موسی(ع)در مورد ذبح، بی‌توجهی نمودند. بجز مسیحیان قبطی که در این حکم با دیگر مسیحیان، تفاوت دارند؛ امّا از حضرت‌ مسیح(ع)نصّی روشن در مورد احکام ذبح، وارد نشده است.

امروزه بیشتر مذاهب و فرقه‌های مسیحی ( که اجمالا معتقد به تثلیثند) نام‌ خدا یا نام مسیح را بر ذبیحه‌هایشان نمی‌برند؛بلکه آنها اساسا احکام گسترده‌ای‌ در مورد ذبح ندارند.

 

حلال در مسیر تقریب

اصطلاح حلال از اصطلاحات خاص شریعت اسلامی است که از روح و معنای عمیق برخوردار است.

در شریعت اسلامی به مسأله حلال و حرام در خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها و سایر حوزه‌های آن توجه بسیار شده است و در قرآن کریم به انسان دستور توجه و دقت در خوراکش داده شده است؛ «فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَى طَعَامِهِ» (سوره عبس/ ۲۴)

در ادبیات دینی درباره خوردن و آشامیدن ، نوع و کیفیت طبخ ، تولید و نگهداری و چگونگی به دست آوردن طعام، دستورات فراوانی دیده می‌شود؛ در آیات فراوانی از قرآن (بیش از ۲۵۰ آیه) به بحث حلال و پاک و خوردن و آشامیدن و امور مرتبط با آنها اشاره شده است.

در کلام حضرات معصومین علیهم‌السلام، بزرگان دین، علما و فقهای اسلامی نیز، مسأله حلال جزء مسائل اصلی و حیاتی بشر عنوان شده و به اثرات مادی و معنوی حلال، اهمیت و جایگاه آن، بیان مصادیق و موارد حلال و حرام اشاره شده است و در تمام کتاب‌های مفصل روایی، روایات مرتبط با حلال خصوصاً در خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها به چشم می‌خورد و باب صید و ذباحه و اطعمه و اشربه فصل‌های مستقلی را به خود اختصاص داده‌‌اند.

 

فلسفه ی حلال و حرام ها در اسلام

حلال و حرام‌های اعلام شده در اسلام با هدف نیل بشر به سلامت و سعادت آمده است؛ چنانچه در کلام امام رضا علیه‌السلام آمده است: «خداوند تبارک و تعالی هیچ خوردنی و نوشیدنی را حلال نکرده است، مگر آن که در آن منفعت و صلاحی بوده و هیچ خوردنی و نوشیدنی را حرام ننموده، مگر آن که در آن ضرر و مرگ و فسادی بوده است».(مستدرک الوسایل، ج ۱۶، ص۲۳۳)

چنانچه در روایات اهل بیت علیهم‌السلام به وضوح بیان شده است، حلال وحرام‌ها در اسلام صرفاً جنبه تشریع و تعبد ندارد و با هدف منفعت و صلاح نسل‌های بشر است و جنبه‌های مختلف جسمی، روانی، معنوی، اجتماعی و روحانی را دربر می‌گیرد.(من لا يحضره الفقيه، ج ۳، ص۳۴۵).

 

گرد آمدن مسلمین حول محور حلال

گرد آمدن مسلمین حول محور حلال حرکتی بسیار ارزنده ، سازنده و وحدت بخش است. همه ی مسلمین گرد محور حلال در غذا و پوشاک و روش زندگی ، به آموزه های قرآنی عمل می کنند و امروزه این حرکت همچون بحث بانکداری اسلامی انظار جهانیان را به خود جلب نموده است . امروز حتی غیر مسلمانان هم به غذای حلال روی آورده و از این طریق به طور غیرمستقیم، شیوه ی مسلمانی را برگزیده اند. برند حلال امروزه در سراسر جهان حضور دارد و یک سوم مردم جهان ( یعنی مسلمانها ) روزانه با آن سروکار دارند .

حلال برندی است که مسلمانها جز به آن نمی اندیشند و برای بدست آوردن محصولات حلال حاضرند گاهی تا ۲۵ درصد گرانتر هزینه کنند و حتی برای رسیدن به آن به سفرهای برون شهری بروند. این برند که امروزه شناخته شده ترین برند اقتصادی - فرهنگی است، الگوی یک برند وحدت بخش میان دو میلیارد انسان ( با فرهنگ ها و قویت ها و زبان های مختلف ) است.

مسلمان ها پیش از بررسی برند کارخانه تولیدکننده کالا نخست به سراغ حلال بودن کالا می روند و سپس شاخصه های دیگر را دنبال می نمایند.

حلال برند همبستگی مسلمان ها در سراسر جهان ، زمینه ساز بازار بزرگ مشترک مسلمانان و برند تضمین رضایت الهی است.

امروز بسیار دیده میشود که حتی غیرمسلمانان نیز در فروشگاه های کشورهای غیراسلامی ، سراغ محصولات حلال را می گیرند . استقبال غیر مسلمانان از حلال ، پیام فراگیری این فرهنگ را بیش از پیش حکایت می کند و آینده ای ویژه را برای حلال به دنبال خواهد داشت.

اشتراک آیین ها و ادیان در معیار حلال

حلال و حرام از دیدگاه سایر ادیان

پیشینه حلال

می‌توان گفت با خلقت آدم و حوا اولین نکاتی که به آنها بیان شد، حلال و حرام بود. خداوند به پدرمان آدم و مادرمان حوا خوردنی‌های حلال و خوردنی‌های حرام را اعلام کرد.

«وَ قُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ‏ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمينَ»(بقره - ۳۵). از آیه قرآن به روشنی مشخص می‌گردد که حلال‌ها بسیار و بی‌شمار است و حرام اندک و ناچیز. چنانچه قرآن می‌فرماید بعد از خوردن آن خوراکی حرام، گرفتاری‌ها و سختی‌ها و مشکلات برایشان پدید آمد (فَدَلَّئهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لهُمَا سَوْءَاتهُمَا وَ طَفِقَا يخْصِفَانِ عَلَيهِمَا مِن وَرَقِ الجَنَّةِ وَ نَادَئهُمَا رَبهُّمَا أَلَمْ أَنهْكُمَا عَن تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُل لَّكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِينٌ(اعراف - ۲۲)

 

اولین گیاه حرام، شجره ممنوعه

اولین خوراک غیر حلال در تاریخ بشری، شجره ممنوعه است که در شریعت‌ها و کتب مختلف به آن پرداخته شده و برای آن مصادیق مختلف و حکمت‌ها و قصه‌های متفاوت بیان شده است.‌

 

حلال در آیین هندوئیسم

بسیاری از هندوها امروزه گیاه‌خوار هستند و از خوردن گوشت حیوانات اجتناب می‌کنند و بر اساس باورهای مذهبی، آن را  هیمسا (خشونت) می‌دانند و به منظور رعایت آهیمسا (عدم خشونت) از خوردن گوشت دوری می‌کنند. بر اساس باور هندوها حتی آنها که گیاه‌خوارند، گاو حیوان مقدسی است و نباید از گوشت آن خورد و در برخی ایالات هند، کشتن گاو برای غیرهندوها هم ممنوع و حرام است.

در آیین هندو، نوشیدن نوشیدنی‌های مست‌کننده نیز نهی شده و بسیاری از هندوها از نوشیدنی‌های الکلی دوری می‌کنند.

 

حلال در آیین بودیسم

بوداییان نیز از نوشیدنی‌های مست‌کننده استفاده نمی‌کنند و در تعالیم بودا از خوردن آن نهی شده‌اند. کشتن حیوانات در تعالیم بودا عملی قبیح است(کسی که باعث مرگ موجود زنده شود، شانس او را برای روشنی می‌گیرد). بودا از خوردن گوشت اجتناب می‌کرده و از ۵ دستور این آیین، دوری از زائل‌کنندگان عقل مانند مشروبات است. ( فرامين پنجگانه‌ ی بوديسم كه برپايه‌ ی اخلاقيات هستند عبارتند از:

۱- نگرفتن جان از موجود جاندار

۲- نگرفتن مالي كه حق شما نيست.

۳- پرهيز از سوء رفتار جنسي

۴- پرهيز از گفتار دروغ

۵- پرهيز از مصرف هرگونه مشروبات الكلي و مخدراتي كه عقل را زائل مي‌كند. (جبراییل، آرش، ص۲۱)

همچنین بوداییان از خوردن شیر و لبنیات نیز اجتناب می‌کنند و از خوردن برخی صیفی‌جات هم منع شده‌اند.

 

حلال در آیین زرتشت

در آیین زرتشت نیز  به مسئله خوراک توجه شده است. خوردن گوشت حیوانات غیر سُم‌دار ممنوع است و از گوشت گوسفند، گاو، بز، شتر، آهو، گاومیش و گوزن استفاده می‌کردند. (جاماسب‌ جی‌دستور و منوچهر جی‌جاماسب آسانا، ۱۳۸۲)

برخی از زرتشتیان هم با توجه به قداست گاو از کشتن و خوردن گوشت آن اجتناب می‌کنند؛ هم چنین در متون زرتشتی خوردن سارگر، کلاغ و کرکس حرام اعلام شده(آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد، ۱۳۸۶)

خوردن گوشت خوک هم در ابتدا چون خرفستر (نجاسات و کثافت) می‌خورد، ممنوع بود، اما خوک خانگی و پرورشی مجاز اعلام شد. (جاماسب‌ جی‌دستور و منوچهر جی‌جاماسب آسانا، ۱۳۸۲) هم‌چنین خوردن گوشت خام در آیین زرتشت ممنوع و عامل بدخو شدن معرفی شده است(عفیفی، رحیم، ۱۳۴۲)

نوشیدن شراب در ابتدای ظهور دین زرتشت امری مذموم بوده است که بعدها با تحریف، نه تنها مصرف آن در آیین زرتشت قبیح نبود، بلکه فوائدی هم برای آن برشمرده و و در مناسبت‌های مذهبی از آن استفاده می‌کنند(کبری نودهی و مسعود کثیری، ۱۳۹۲)

 

حلال در آیین منداییان

در آیین منداییان یا همان صابئین مغتسله که در خوزستان به صبی معروف هستند و جهان‌بینی‌ای همانند زرتشت دارند نیز قواعد فراوانی برای حلال و حرام وجود دارد.

منداییان از هر گوشتی برای خوردن استفاده نمی‌کنند و مراسم خاصی برای ذبح پرندگان یا گوسفند دارند. آنها پرندگانی را ذبح می‌کنند که از گوشت تغذیه نکنند و چنگال نداشته باشند مثل عقاب و شاهین و قرقی؛ چرا که اعتقاد دارند ذبح آنها حرام است. اما از چهارپایان فقط از گوشت گوسفند نر استفاده می‌کنند. گوسفند قربانی نباید بیمار باشد و هیچ زائده غیرمعمول و غده‌ای نداشته باشد، وگرنه ذبح نمی‌شود. ذبح حیوان بدین شکل است که ابتدا آن را در آب شستشوی آیینی داده، سپس به گونه‌ای که با زمین تماس نداشته باشد او را در هوا نگهداشته، سرش را می‌برند. چون زمین مرز عالم پست و ظلمت محسوب می‌شود، حیوانی که شستشو داده شده و آماده ذبح است، نباید با زمین تماس پیدا کند. (عربستانی، مهرداد، ۱۳۹۷)

 

حلال در ادیان ابراهیمی

کوشر و یهود

فقه یهود تمام جنبه‌های زندگی یک یهودی را در بر می‌گیرد و تعالیم شریعت یهود در زمینه غذا، کوشر نامیده می‌شود. قوانین کوشر مربوط به خود خوراکی‌ها، ترکیبات خوراکی‌ها و دستگاه‌ها و ظروف تولید و مصرف آن‌ها می‌شود و هر کدام، شرایط و ضوابط مربوط به خود را دارد.

بر پایه قوانین کوشر، خوردن خوک، شتر، حیوانات و پرندگان گوشتخوار و نوشیدن خون جانداران، مجاز نیست. فقط جانوران دریایی که دارای فلس (پولک) و باله باشند، کوشر هستند. گوشت حیوان غیر نشخوارکننده پاک نیست. (سفر" لاويان" فصل يازدهم‏)

یهودیان شراب و نوشیدنی‌های مست‌کننده را پلید می‌دانند و از آن اجتناب می‌کنند؛ «خداوند هارون را خطاب کرده گفت: تو و پسرانت با تو چون به خیمه اجتماع داخل شوید، شراب و مسکری منوشید، مبادا بمیرید؛ این است فرضیه ابدی در نسل‌های شما».(سفر لاویان، فصل ٩:١٠)

یهودیان معتقدند پیشینه این حلال و حرام‌ها مربوط به حضرت ابراهیم و یعقوب است و آنها به روش ایشان عمل می‌کنند. (مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۷۴)؛ البته آیات قرآن برخی از تحریم‌ها را ناشی از نافرمانی یهود از دستورات الهی و جهت مجازات آنها می‌داند؛ «فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ» ( سوره نساء/ ۱۶۰ )

 

حلال در مسیحیت

هرچند در عهد جدید و به عقیده مسیحیان، مسیح (ع) صراحتاً اعلام کرده است: «گمان مبرید که آمده‌ام تا تورات موسی و نوشته‌های سایر انبیا را منسوخ کنم، من آمده‌ام تا آنها را تکمیل نمایم و به انجام رسانم... پس اگر کسی از کوچک‌ترین حکم آن سرپیچی کند و به دیگران نیز تعلیم دهد که چنین کنند، او در ملکوت آسمان از همه کوچک‌تر خواهد بود....»( انجیل متی،  فصل۵ ، آیه ۱۷) اما اغلب مسیحیان پس از مسیح تحت تأثیر آموزه‌های پولس، اساس شریعت در این آیین را قبول ندارند و چنانچه پولس گفته است: «ما نسبت به شریعتی که موجب بردگی ما بود، مرده‌ایم و از این پس باید خدا را به وسیله روح‌القدس خدمت کرد، نه مانند گذشته که از قوانین نوشته شده اطاعت می‌کردیم» (رساله پولس به رومیان، ۴: ۱۲؛ ۷: ۵و ۶و ۹٫) به مخالفت با شریعت می‌پردازند؛ بنابراین در مسیحیت، خوردن هر چیزی که قابلیت برای خوردن داشته باشد، ممنوعیتی ندارد و خوردن هیچ چیزی حرام نیست؛ «هیچکس با خوردن چیزی نجس نمی‌شود، چیزی که انسان را نجس می‌کند سخنان و افکار بد اوست»(انجیل متی، فصل ۱۵، آیه ۱۱). چه اینکه اساساً حکم حلال و حرام در این آیین موضوعیت ندارد و حتی در آموزه‌های آنها تعریف و تمجید از شراب در زبان حضرت مسیح نیز به چشم می‌خورد.

البته فرقه آدونیست‌های روز هفتم در میان مسیحیان از قوانین رژیم غذایی عهد قدیم تبعیت می‌کنند و از خوردن گوشت و مست‌کننده‌ها پرهیز می‌کنند.(راستن لئو، ترجمه  بقائی( ماکان) محمد، ۱۳۷۶)

 

اطلاعات تماس

دسترسی سریع

پیوندها

محصولات

آدرس : تهران - خیابان ولیعصر - بالاتر از میدان ولیعصر - کوچه دانش کیان - پلاک ۲۴

تلفن : ۸۸۹۰۹۰۳۳ - ۰۲۱

اتوماسیون اداری

نقشه سایت

نمابر : ۸۸۸۹۰۸۵۸ - ۰۲۱

پست الکترونیک : info@halal.gov.ir

تالار گفتگو

ورود اعضا

موسسه موضوع شناسی احکام فقهی

همکاران بین المللی

© حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران است.

حلال و حرام از دیدگاه سایر ادیان

تلفن : -

نمابر : -

  • اشتراک ادیان و آیین ها در معیار حلال

    حلال و حرام از دیدگاه سایر ادیان

    پیشینه حلال

    می‌توان گفت با خلقت آدم و حوا اولین نکاتی که به آنها بیان شد، حلال و حرام بود. خداوند به پدرمان آدم و مادرمان حوا خوردنی‌های حلال و خوردنی‌های حرام را اعلام کرد.

    «وَ قُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ‏ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمينَ»(بقره - ۳۵). از آیه قرآن به روشنی مشخص می‌گردد که حلال‌ها بسیار و بی‌شمار است و حرام اندک و ناچیز. چنانچه قرآن می‌فرماید بعد از خوردن آن خوراکی حرام، گرفتاری‌ها و سختی‌ها و مشکلات برایشان پدید آمد (فَدَلَّئهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لهُمَا سَوْءَاتهُمَا وَ طَفِقَا يخْصِفَانِ عَلَيهِمَا مِن وَرَقِ الجَنَّةِ وَ نَادَئهُمَا رَبهُّمَا أَلَمْ أَنهْكُمَا عَن تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُل لَّكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِينٌ(اعراف - ۲۲)

     

    اولین گیاه حرام، شجره ممنوعه

    اولین خوراک غیر حلال در تاریخ بشری، شجره ممنوعه است که در شریعت‌ها و کتب مختلف به آن پرداخته شده و برای آن مصادیق مختلف و حکمت‌ها و قصه‌های متفاوت بیان شده است.‌

     

    حلال در آیین هندوئیسم

    بسیاری از هندوها امروزه گیاه‌خوار هستند و از خوردن گوشت حیوانات اجتناب می‌کنند و بر اساس باورهای مذهبی، آن را  هیمسا (خشونت) می‌دانند و به منظور رعایت آهیمسا (عدم خشونت) از خوردن گوشت دوری می‌کنند. بر اساس باور هندوها حتی آنها که گیاه‌خوارند، گاو حیوان مقدسی است و نباید از گوشت آن خورد و در برخی ایالات هند، کشتن گاو برای غیرهندوها هم ممنوع و حرام است.

    در آیین هندو، نوشیدن نوشیدنی‌های مست‌کننده نیز نهی شده و بسیاری از هندوها از نوشیدنی‌های الکلی دوری می‌کنند.

     

    حلال در آیین بودیسم

    بوداییان نیز از نوشیدنی‌های مست‌کننده استفاده نمی‌کنند و در تعالیم بودا از خوردن آن نهی شده‌اند. کشتن حیوانات در تعالیم بودا عملی قبیح است(کسی که باعث مرگ موجود زنده شود، شانس او را برای روشنی می‌گیرد). بودا از خوردن گوشت اجتناب می‌کرده و از ۵ دستور این آیین، دوری از زائل‌کنندگان عقل مانند مشروبات است. ( فرامين پنجگانه‌ ی بوديسم كه برپايه‌ ی اخلاقيات هستند عبارتند از:

    ۱- نگرفتن جان از موجود جاندار

    ۲- نگرفتن مالي كه حق شما نيست.

    ۳- پرهيز از سوء رفتار جنسي

    ۴- پرهيز از گفتار دروغ

    ۵- پرهيز از مصرف هرگونه مشروبات الكلي و مخدراتي كه عقل را زائل مي‌كند. (جبراییل، آرش، ص۲۱)

    همچنین بوداییان از خوردن شیر و لبنیات نیز اجتناب می‌کنند و از خوردن برخی صیفی‌جات هم منع شده‌اند.

     

    حلال در آیین زرتشت

    در آیین زرتشت نیز  به مسئله خوراک توجه شده است. خوردن گوشت حیوانات غیر سُم‌دار ممنوع است و از گوشت گوسفند، گاو، بز، شتر، آهو، گاومیش و گوزن استفاده می‌کردند. (جاماسب‌ جی‌دستور و منوچهر جی‌جاماسب آسانا، ۱۳۸۲)

    برخی از زرتشتیان هم با توجه به قداست گاو از کشتن و خوردن گوشت آن اجتناب می‌کنند؛ هم چنین در متون زرتشتی خوردن سارگر، کلاغ و کرکس حرام اعلام شده(آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد، ۱۳۸۶)

    خوردن گوشت خوک هم در ابتدا چون خرفستر (نجاسات و کثافت) می‌خورد، ممنوع بود، اما خوک خانگی و پرورشی مجاز اعلام شد. (جاماسب‌ جی‌دستور و منوچهر جی‌جاماسب آسانا، ۱۳۸۲) هم‌چنین خوردن گوشت خام در آیین زرتشت ممنوع و عامل بدخو شدن معرفی شده است(عفیفی، رحیم، ۱۳۴۲)

    نوشیدن شراب در ابتدای ظهور دین زرتشت امری مذموم بوده است که بعدها با تحریف، نه تنها مصرف آن در آیین زرتشت قبیح نبود، بلکه فوائدی هم برای آن برشمرده و و در مناسبت‌های مذهبی از آن استفاده می‌کنند(کبری نودهی و مسعود کثیری، ۱۳۹۲)

     

    حلال در آیین منداییان

    در آیین منداییان یا همان صابئین مغتسله که در خوزستان به صبی معروف هستند و جهان‌بینی‌ای همانند زرتشت دارند نیز قواعد فراوانی برای حلال و حرام وجود دارد.

    منداییان از هر گوشتی برای خوردن استفاده نمی‌کنند و مراسم خاصی برای ذبح پرندگان یا گوسفند دارند. آنها پرندگانی را ذبح می‌کنند که از گوشت تغذیه نکنند و چنگال نداشته باشند مثل عقاب و شاهین و قرقی؛ چرا که اعتقاد دارند ذبح آنها حرام است. اما از چهارپایان فقط از گوشت گوسفند نر استفاده می‌کنند. گوسفند قربانی نباید بیمار باشد و هیچ زائده غیرمعمول و غده‌ای نداشته باشد، وگرنه ذبح نمی‌شود. ذبح حیوان بدین شکل است که ابتدا آن را در آب شستشوی آیینی داده، سپس به گونه‌ای که با زمین تماس نداشته باشد او را در هوا نگهداشته، سرش را می‌برند. چون زمین مرز عالم پست و ظلمت محسوب می‌شود، حیوانی که شستشو داده شده و آماده ذبح است، نباید با زمین تماس پیدا کند. (عربستانی، مهرداد، ۱۳۹۷)

     

    حلال در ادیان ابراهیمی

    کوشر و یهود

    فقه یهود تمام جنبه‌های زندگی یک یهودی را در بر می‌گیرد و تعالیم شریعت یهود در زمینه غذا، کوشر نامیده می‌شود. قوانین کوشر مربوط به خود خوراکی‌ها، ترکیبات خوراکی‌ها و دستگاه‌ها و ظروف تولید و مصرف آن‌ها می‌شود و هر کدام، شرایط و ضوابط مربوط به خود را دارد.

    بر پایه قوانین کوشر، خوردن خوک، شتر، حیوانات و پرندگان گوشتخوار و نوشیدن خون جانداران، مجاز نیست. فقط جانوران دریایی که دارای فلس (پولک) و باله باشند، کوشر هستند. گوشت حیوان غیر نشخوارکننده پاک نیست. (سفر" لاويان" فصل يازدهم‏)

    یهودیان شراب و نوشیدنی‌های مست‌کننده را پلید می‌دانند و از آن اجتناب می‌کنند؛ «خداوند هارون را خطاب کرده گفت: تو و پسرانت با تو چون به خیمه اجتماع داخل شوید، شراب و مسکری منوشید، مبادا بمیرید؛ این است فرضیه ابدی در نسل‌های شما».(سفر لاویان، فصل ٩:١٠)

    یهودیان معتقدند پیشینه این حلال و حرام‌ها مربوط به حضرت ابراهیم و یعقوب است و آنها به روش ایشان عمل می‌کنند. (مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۷۴)؛ البته آیات قرآن برخی از تحریم‌ها را ناشی از نافرمانی یهود از دستورات الهی و جهت مجازات آنها می‌داند؛ «فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ» ( سوره نساء/ ۱۶۰ )

     

    حلال در مسیحیت

    هرچند در عهد جدید و به عقیده مسیحیان، مسیح (ع) صراحتاً اعلام کرده است: «گمان مبرید که آمده‌ام تا تورات موسی و نوشته‌های سایر انبیا را منسوخ کنم، من آمده‌ام تا آنها را تکمیل نمایم و به انجام رسانم... پس اگر کسی از کوچک‌ترین حکم آن سرپیچی کند و به دیگران نیز تعلیم دهد که چنین کنند، او در ملکوت آسمان از همه کوچک‌تر خواهد بود....»( انجیل متی،  فصل۵ ، آیه ۱۷) اما اغلب مسیحیان پس از مسیح تحت تأثیر آموزه‌های پولس، اساس شریعت در این آیین را قبول ندارند و چنانچه پولس گفته است: «ما نسبت به شریعتی که موجب بردگی ما بود، مرده‌ایم و از این پس باید خدا را به وسیله روح‌القدس خدمت کرد، نه مانند گذشته که از قوانین نوشته شده اطاعت می‌کردیم» (رساله پولس به رومیان، ۴: ۱۲؛ ۷: ۵و ۶و ۹٫) به مخالفت با شریعت می‌پردازند؛ بنابراین در مسیحیت، خوردن هر چیزی که قابلیت برای خوردن داشته باشد، ممنوعیتی ندارد و خوردن هیچ چیزی حرام نیست؛ «هیچکس با خوردن چیزی نجس نمی‌شود، چیزی که انسان را نجس می‌کند سخنان و افکار بد اوست»(انجیل متی، فصل ۱۵، آیه ۱۱). چه اینکه اساساً حکم حلال و حرام در این آیین موضوعیت ندارد و حتی در آموزه‌های آنها تعریف و تمجید از شراب در زبان حضرت مسیح نیز به چشم می‌خورد.

    البته فرقه آدونیست‌های روز هفتم در میان مسیحیان از قوانین رژیم غذایی عهد قدیم تبعیت می‌کنند و از خوردن گوشت و مست‌کننده‌ها پرهیز می‌کنند.(راستن لئو، ترجمه  بقائی( ماکان) محمد، ۱۳۷۶)

     

  • اشتراک مسلمانان در معیار حلال

    حلال در مسیر تقریب

    صطلاح حلال از اصطلاحات خاص شریعت اسلامی است که از روح و معنای عمیق برخوردار است.

    در شریعت اسلامی به مسأله حلال و حرام در خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها و سایر حوزه‌های آن توجه بسیار شده است و در قرآن کریم به انسان دستور توجه و دقت در خوراکش داده شده است؛ «فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَى طَعَامِهِ» (سوره عبس/ ۲۴)

    در ادبیات دینی درباره خوردن و آشامیدن ، نوع و کیفیت طبخ ، تولید و نگهداری و چگونگی به دست آوردن طعام، دستورات فراوانی دیده می‌شود؛ در آیات فراوانی از قرآن (بیش از ۲۵۰ آیه) به بحث حلال و پاک و خوردن و آشامیدن و امور مرتبط با آنها اشاره شده است.

    در کلام حضرات معصومین علیهم‌السلام، بزرگان دین، علما و فقهای اسلامی نیز، مسأله حلال جزء مسائل اصلی و حیاتی بشر عنوان شده و به اثرات مادی و معنوی حلال، اهمیت و جایگاه آن، بیان مصادیق و موارد حلال و حرام اشاره شده است و در تمام کتاب‌های مفصل روایی، روایات مرتبط با حلال خصوصاً در خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها به چشم می‌خورد و باب صید و ذباحه و اطعمه و اشربه فصل‌های مستقلی را به خود اختصاص داده‌‌اند.

     

    فلسفه ی حلال و حرام ها در اسلام

    حلال و حرام‌های اعلام شده در اسلام با هدف نیل بشر به سلامت و سعادت آمده است؛ چنانچه در کلام امام رضا علیه‌السلام آمده است: «خداوند تبارک و تعالی هیچ خوردنی و نوشیدنی را حلال نکرده است، مگر آن که در آن منفعت و صلاحی بوده و هیچ خوردنی و نوشیدنی را حرام ننموده، مگر آن که در آن ضرر و مرگ و فسادی بوده است».(مستدرک الوسایل، ج ۱۶، ص۲۳۳)

    چنانچه در روایات اهل بیت علیهم‌السلام به وضوح بیان شده است، حلال وحرام‌ها در اسلام صرفاً جنبه تشریع و تعبد ندارد و با هدف منفعت و صلاح نسل‌های بشر است و جنبه‌های مختلف جسمی، روانی، معنوی، اجتماعی و روحانی را دربر می‌گیرد.(من لا يحضره الفقيه، ج ۳، ص۳۴۵).

     

    گرد آمدن مسلمین حول محور حلال

    گرد آمدن مسلمین حول محور حلال حرکتی بسیار ارزنده ، سازنده و وحدت بخش است. همه ی مسلمین گرد محور حلال در غذا و پوشاک و روش زندگی ، به آموزه های قرآنی عمل می کنند و امروزه این حرکت همچون بحث بانکداری اسلامی انظار جهانیان را به خود جلب نموده است . امروز حتی غیر مسلمانان هم به غذای خلال روی آورده و از این طریق به طور غیرمستقیم، شیوه ی مسلمانی را برگزیده اند. برند حلال امروزه در سراسر جهان حضور دارد و یک سوم مردم جهان ( یعنی مسلمانها ) روزانه با آن سروکار دارند .

     حلال برندی است که مسلمانها جز به آن نمی اندیشند و برای بدست آوردن محصولات حلال حاضرند گاهی تا ۲۵ درصد گرانتر هزینه کنند و حتی برای رسیدن به آن به سفرهای برون شهری بروند. این برند که امروزه شناخته شده ترین برند اقتصادی - فرهنگی است، الگوی یک برند وحدت بخش میان دو میلیارد انسان ( با فرهنگ ها و قویت ها و زبان های مختلف ) است.

    مسلمان ها پیش از بررسی برند کارخانه تولیدکننده کالا نخست به سراغ حلال بودن کالا می روند و سپس شاخصه های دیگر را دنبال می نمایند.

    حلال برند همبستگی مسلمان ها در سراسر جهان ، زمینه ساز بازار بزرگ مشترک مسلمانان و برند تضمین رضایت الهی است.

    امروز بسیار دیده میشود که حتی غیرمسلمانان نیز در فروشگاه های کشورهای غیراسلامی ، سراغ محصولات حلال را می گیرند . استقبال غیر مسلمانان از حلال ، پیام فراگیری این فرهنگ را بیش از پیش حکایت می کند و آینده ای ویژه را برای حلال به دنبال خواهد داشت.

  • ذبح در ادیان

    در مطلب ذیل به صورت اجمالی به بیان شباهت ها و تفاوت های انواع ذبح در ادیان مختلف می پردازیم.

     

    ذبح در دین زرتشت

    به طور کلی در دین زرتشت، قوانین خاصی در مورد ذبح نیامده است. به عقیده زرتشتیان، زرتشت، تنها اصول دین را آورده است، و فروع دین باید توسط علما و دانشمندان در هر دوره بر طبق مقتضیات زمان و مکان، بیان گردد.

    به نظر زرتشتیان، متخصصین علوم تغذیه و بهداشت باید تعیین کنند که چه‌ حیواناتی حلال گوشت (قابل خوردن) و چه حیواناتی حرام گوشتند(غیر قابل‌ خوردنند) و در دین آنها تعیین نشده است. همچنین هر حیوانی را می‌توان ذبح کرد و سالم بودن آن را متخصصین (بهداشت گوشت) باید تشخیص دهند.

    به اعتقاد زرتشتیان، همه حیوانات به یک روش، ذبح می‌شوند. به نظر آنها لازم نیست که ذبح‌کننده، زرتشتی باشد؛ بلکه آنها تابع اکثریت جمعیت ساکن در محلّ زندگیشان هستند. مثلا در ایران، آنها تابع مردم مسمانند و از ذبیحه‌های آنها استفاده می‌کنند و گوشت خوک نیز نمی‌خورند و در هند، تابع مردم آن‌جا هستند و به تبع هندوها گوشت گاو نمی‌خورند.  زرتشتیان در این زمینه نیز مطابق زمان، عمل می‌کنند.

    دربارهء ذکر نام خدا هنگام ذبح، باید گفت اگر حیوان به عنوان نذر، ذبح‌ می‌شود باید نام خدا را بر آن ببرند؛ امّا چنانچه آن را برای شادی روح مرده و به عنوان خیرات، ذبح می‌کنند هنگام ذبح می‌گویند:«روان فلانی شاد باد»

     

    ذبح در یهود

    یهودیت مانند اسلام معتقد است که دین برای کسی که به آن باور دارد یک شیوه کامل زندگی است که در مورد هر وجهی از وجوه حیات رهنمودها و فرمان هایی را ارائه می کند. در دین یهود به مجموعه این قوانین و احکام هلاخا یا شریعت یهودی می گویند.

    یهودیان به مجموعه قوانین مذهبی در باره خوراکی ها و نحوه آماده کردن غذا «کَشْروت» می گویند. کشروت در لغت به معنی شایستگی و مطابقت با آداب مذهبی است و واژه «کاشر» به معنای آماده یا مناسب بودن برای استفاده متناسب با آداب مذهبی است. در ضمن، هر وسیله ای که موافق با آداب مذهبی ساخته شود یا حتی هر انسانی که شایسته و مطابق قوانین مذهبی رفتار نماید، «وسیله یا انسان کاشر» خوانده می شود. در مورد خوراکیها متضاد واژه کاشر، «طارِف» است.

    قوانین کشروت بطور کلی شامل سه موضوع می شود: نوع مادۀ غذایی، طرز تهیه آن مادۀ غذایی، و نحوه مصرف مواد غذایی.

    در تورات امر شده که در میان چهارپایان تنها می توان از گوشت آنهایی استفاده کرد که سم شکافته داشته باشند و نشخوار کنند و اگرفقط یکی از این علائم را داشته باشند حرام هستند. همچنین شیر و سایر فرآورده های لبنیاتی تنها در صورتی کاشر است که از حیوان کاشر به دست آمده باشد.

    مراحل تهیه و پخت مواد خوراکی که طبق شریعت یهود اجرای آن واجب است عبارتند از: انتخاب حیوان حلال گوشت، اطمینان از سلامت کامل آن، ذبح صحیح و شرعی، جدا نمودن رگ و پیه از گوشت، زدودن کامل خون از گوشت، کاربرد ظروف مخصوص گوشت در تهیه، پخت و مصرف آن، نظارت فردی متعهد بر مراحل پخت هر ماده غذایی، خودداری از پخت و مصرف همزمان گوشت با فراورده های شیری، بازبینی دقیق سبزی ها و میوه ها از کرم و حشرات پیش از هرگونه استفاده، و دقت در مصرف فراورده های انگور (که یهودی مؤمن و متعهد، آن را تهیه کرده باشد)

     به غذایی که با رعایت موازین فوق تهیه شده است، غذای کاشر گفته می شود.

    ذبح حیوان کاشر می بایست توسط فردی که آموزش های مذهبی دیده و مدرک معتبری دریافت کرده است انجام شود. این فرد ابتدا باید حیوان کاشر را معاینه کرده و مطمئن شود که هیچ زخم و یا شکستگی و نقص عضو ندارد.

    عمل ذبح با کارد مخصوص و با بریدن گلوی حیوان به صورتی که کمترین درد را به حیوان بدهد انجام می شود.  بعد از ذبح شوخت ریه و امحا و احشای حیوان ذبح شده را معاینه می کند تا از سلامتی آن مطمئن شود. گوشت حیوان کاشر باید مدتی در نمک بماند تا همه خون آن خارج شود، چرا که برای یهودیان اکل خون حرام است.

    در میان آبزیان، تنها ماهی هایی که باله داشته وبدنشان از فلس پوشیده باشد کاشر محسوب می شوند و میگو، خرچنگ،کوسه، خاویار، اختاپوس و امثال آن کاملا حرام می باشند.

    اکنون کارخانجاتی در کشورهای مختلف مختص تولیدات کوشر هستند و محصولات خود را با علامت خاص کوشر عرضه می کنند و بسیاری از فروشگاه‌های آمریکایی و اروپایی قفسه هایی را به این محصولات اختصاص داده اند و اتحادیه کلیمیان ارتدکس تولیدات حدود ۴۵۰۰ کارگاه تولید محصولات کوشر را زیر نــظر دارد و حــدود ۳۰۰ ســازمان فـقط در آمــریکــا، گواهی های کوشر را صادر می کنند و حجم بسیار زیاد این تجارت، کوشر را به یک فرآیند اقتصادی قابل توجه تبدیل کرده است که البته اصلا قابل مقایسه با حجم تجارت محصولات حلال نیست ولی از یک واقعیت اقتصادی حکایت دارد.

     

    ذبح در مسیحیت

    امروز در کشورهایی که آیین مسیحیت، دین رسمی آنهاست و اغلب‌ کشورهای پیشرفته را تشکیل می‌دهند، ذبح حیوانات با دستگاههای جدید انجام‌ می‌شود و در بیشتر کشورهای توسعه یافته، بیهوش کردن حیوان قبل از ذبح، به صورت یک قانون درآمده است. در واقع مسیحیان در کشتارگاهها، ناحیه گلوی‌ حیوان را می‌برند؛ همان‌گونه که در ذبح اسلامی و یهودی نیز گلوی حیوان‌ بریده می‌شود، امّا احکام جزئی و مفصّلی که در این دو دین رعایت می‌شود، در مسیحیت وجود ندارد.

    زهیر أعرجی در این باره می‌نویسد:«دین مسیحیت، قانون خاصی در ارتباط با احکام ذبح ندارد، و چون حواریون عیسی (ع) از یهود و مؤمن به شریعت موسی‌ (ع)بودند، احکام یهودیت را در ذبایحشان اجرا می‌نمودند. منابع اصلی مسیحیت‌ ذکر می‌کنند که برخی از حواریون عیسی(ع)، راهی مغایر با شریعت موسی (ع) را درپیش گرفتند و پولس‌ ۴ به مسیحیتی بشارت داد که مقداری با احکام موسی (ع) تفاوت داشت. همچنین مرقس گفت که موسی (ع) فرموده است : «چیزی خارج‌ از انسان نیست که اگر داخل آن شود، آن را نجس کند». و بر این اساس مرقس، حلیّت تمام گوشتها، بلکه حلیّت تمام خوردنیها و آشامیدنیها را استنباط نمود، و این خلاف احکام یهود است. پیتر نیز این روش را در پیش گرفت. و این چنین، مسیحیان به احکام شریعت موسی(ع)در مورد ذبح، بی‌توجهی نمودند. بجز مسیحیان قبطی که در این حکم با دیگر مسیحیان، تفاوت دارند؛ امّا از حضرت‌ مسیح(ع)نصّی روشن در مورد احکام ذبح، وارد نشده است.

    امروزه بیشتر مذاهب و فرقه‌های مسیحی ( که اجمالا معتقد به تثلیثند) نام‌ خدا یا نام مسیح را بر ذبیحه‌هایشان نمی‌برند؛بلکه آنها اساسا احکام گسترده‌ای‌ در مورد ذبح ندارند.