به سایت مرکز تحقیقات حلال خوش آمدید.

محصولات خوراکی حوزه حلال

حوزه فقهی

«و ما جعلناکم جسدا لا یاکلون الطعام»

و آنها (پیامبران)راکالبدهایی قرار ندادیم که به غذا نیازمند نباشند.

 نیازبه خوراک در غذا از نیازهای اولیه بشر است و تمامی ادیان و اندیشه ها به آن توجه داشتند و برای آن ضوابط ، قانون ها و قواعدی قرار داده‌اند دین اسلام نیز درباره خوردنی‌ها ، بایدها و نبایدهایی قرار داده است که بر مسائل مهم و کلیدی آن اشاره خواهیم کرد.

 

حیوانات اهلی

 در میان حیوانات خشکی از حیوانات اهلی خوردن گوشت،شیر،چربی، استخوان و سایر اجزای (14جزءازاجزا حیوان حلال گوشت را نباید خورد) همه گونه ها و اقسام گوسفند ( بز،بره،بزغاله،گاو، گاومیش، بوفالو) و شتر ،حلال است و خوردن گوشت اسب ،قاطر و الاغ مکروه است.

خوردن گوشت سایر حیوانات خشکی اهلی مانند گربه حرام است حیوان حلال گوشت باید طبق دستور دین ذبح  یا نحر شود.

 

حیوانات وحشی

از میان حیوانات وحشی خشکی آهو، گوزن، (گاوکوهی) قوچ کوهی و گوره خر و الاغ کوهی، حلال گوشت هستند .

همه حیوانات درنده حرام گوشت هستند چه آنها که دندان و پنجه و ناخن ونیرومند دارند مانند شیر، پلنگ، گرگ ،یوزپلنگ و چه آن دسته که ضعیف هستند مانند روباه وشغال وکفتار، خوردن گوشت سایر حیوانات مانند فیل ،میمون، خرس،موش، نیز حرام است.

خوردن گوشت خرگوش چه اهلی باشد چه وحشی ،حرام است. حیوانات وحشی حلال گوشت باید صید یا ذبح شرعی شوند.

 

حشرات و خزندگان

خوردن گوشت تمامی خزندگان مانند مار، مارمولک ،عقرب، لاک ‌پشت، سوسمار حرام است.

خوردن حشرات مانند جیرجیرک،شپش ،مورچه، سوسک حرام است ،اما اگر حشرات کوچک مثلاً در میوه ها باشند و جدا کردن آنها مشکل باشد خوردن آن میوه اشکال ندارد.

همچنین خوردن محصولات غذایی که از حشرات به عنوان رنگ( مانند رنگ کاری) یا نگهداری آن استفاده می کنند در صورتی که آن حشره خون جهنده نداشته باشد و مقدار ناچیزی از حشره در ترکیب استفاده شود که در نظر عموم مردم به حساب نیاید و اشکال ندارد. در میان حشرات خوردن ملخ حرام نیست .

 

پرندگان

حلال گوشت یا حرام گوشت بودن بعضی از پرندگان به صورت خاص و مصداقی در کلام پیامبر صلوات الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام بیان شده است که حلال های آن شامل انواع مرغ، خروس ، انواع کبوتر فاخته، مرغ آبی، انواع گنجشک، بلبل می باشد و حرام های آن عبارتند از کلاغ ، خفاش وهر پرنده‌ای که چنگال دارند.

 بقیه پرندگان با دو علامت می توان به حلال گوشت بودن آنها پی برد :

1- در حال پرواز بیشتر بال نزنند (یعنی اینکه بیشتر از آنکه در حالت پرواز بال پرنده ثابت و بدون حرکت باشد پرنده در حال بال زدن باشد. )

2- داشتن چینه دان ، سنگدان ، یا تیغ پیش پا ، خوردن تخم پرندگان حلال گوشت،حلال و تخم پرندگان حرام گوشت حرام است.خوردن گوشت و تخم شتر مرغ حلال است پرندگان حلال گوشت باید صید یا ذبح شرعی شود.

 

حیوانات دریایی

 در میان حیوانات دریایی تنها خوردن ماهی پولک دار و میگو حلال است .

اگر ماهی ذاتاً پولک داشته باشد (هر نوع پولک ) و بعد تمام پول آن بریزد باز هم خوردن آن جائز است .

خوردن تخم خاویار ماهی که پولک دارد نیز حلال است .

ماهی را باید به صورت زنده صید کردو یا اگر از آب بیرون افتاده است قبل از مردن آن را گرفت.

درصیاد مسلمان بودن، بردن نام خدا وشرط نیست.

 

حیوانات شکار

 شکار یا به وسیله ی حیوان است یا به وسیله ابزار شکار.

شکار با حیوان شکاری : حیوانات وحشی حلال گوشت با سگ شکاری حلال میباشد شکار با سایر حیوانات مانند عقاب و باز و پلنگ صحیح است اما شکارچی باید قبل از مرگ به شکار برسد و آن را ذبح نماید والا گوشت حیوان شکار شده حرام و پوستش نیز نجس می باشد.

 شکار با سگ تعلیم داده شده طب شرایط حلال است. (1- سگ تربیت شده باشد2- صاحب حیوان آن رابه شکاربفرست نه خودحیوان به شکار رود3- سگ رامسلمان به شکاربفرست4- درهنگام فرستادن حیوان نام خدابرده شود5-شکاربه واسطه زخم دندان سگ نمیرد6- شکارچی وقتی به حیوان میرسد،حیوان مرده باشد والا باید ذبح نماید. )

 

شکار با ابزار: شکار با کلیه سلاح های فلزی تمیز که برنده یا سوراخ کننده باشد مانند شمشیر، چاقو، نیزه ، تیر، صحیح و حلال است شکار با غیر سلاح مثل سوزن ، قیچی ، حرام است .

شکار با چوب دستی و سنگ ،تور، تله ،طناب،... اشکال ندارد اما برای حلال شدن باید شکارچی قبل از مردن حیوان، به حیوان رسیده و آن را ذبح کند.

 شکار با تفنگ و فشنگ فلزی که همراه بریدن یا سوراخ کردن است صحیح و حلال است. (1- شکارچی مسلمان باشد2- دروقت استفاده ازابزارنام خدا را ببرد3- ابزار را برای شکاربه کارببرد نه مثل دفاع یا بازی4- شکاربه وسیله ای سلاح کشته شود5- شکارچی وقتی به حیوان میرسد مرده باشد. )

- تنها شکار حیوانات وحشی که امکان فرار و دویدن و پریدن دارند صحیح است .

- اگر حیوان اهلی وحشی شود حکم حیوان وحشی را دارد و اگر حیوان وحشی رام و خانگی باشد حکم حیوان اهلی را دارد باید آن را ذبح کرد .

- شکارحیواناتی که به دلیل خطر انقراض یا سایر موارد در قانون ممنوع است جائز نمی‌باشد.

- شکار با سگ یا ابزار موجب پاک شدن پوست و اجزای حیوانات حرام گوشت می شود و می‌توان سایر استفاده از خوردن از آن حیوانات نمود.

 

ذبح و سربریدن

 حیوان حلال گوشت اهلی و وحشی با بریدن سر گوشتشان حلال و پوست و سایر اجزاء آن ها پاک (طاهر) میشود. همچنین اگر حیوان حرام گوشت، سر بریده شود پوست و سایر اجزاء آن پاک است اما نمی توان آن را مصرف خوراکی نمود.

در سربریدن نکات زیر باید مراعات شود:

1- چهاررگ اصلی گردن از پایین برآمدگی جلو به طور کامل بریده شود.

 2- ذبح به وسیله ی آهن تیز باشد.

3- از جلو صورت گردد و از پشت سر حیوان جایز نیست.

4- حیوان رو به قبله باشد.

5- ذابح مسلمان باشد.

6- نام خدا در هنگام ذبح برده شود.

 

ذبح و نحر

 کشتن شتر با ذبح  سر بریدن صحیح نیست و باید شتر را نحر کرد. نحر فرو بردن کارد یا نیزه و مانند اینها در گودی بین گردن و سینه ی شتر(لبه) است و تمام شرایط ذبح (به جز شرط اول) درنحر هم باید مراعات شود.

- اگر ذبح ونحر حیوان امکان نداشته باشد مثلا در چاه افتاده باشد می توان حیوان را با کارد یا شمشیر کشت. از میان حیوانات سگ وخوک وفیل و خرس و میمون و موش و راسو و سوسمار قابل تزکیه و طهارت پوست نیستند و سایر حیوانات با سر بریدن پاک می‌شوند.

- تا اطمینان به ذبح یا نحر یا صید حیوان نداشته باشیم نمی توان از گوشت آن استفاده کرد . اما گوشتهایی که در بازار مسلمانان است میتوان مصرف کرد.

- اگر حیوان حلال گوشت ذبح یا نحر و یا صید نشود و بمیرد مردار است نمی توان در گوشت آن استفاده کرد و همچنین نجس هم می باشد.

 

خوراکی های حرام

 خوردن تمام خوراکیهای غیر حیوانی حلال است و تنها خوردن 5 عنوان حرام است.

1- نجاسات : خوردن و آشامیدن نجاسات و چیزهایی که نجس شده است حرام است.

2- آنچه که برای انسان ضرر دارد.

3- آنچه خبیث و پلید باشد.

4-مواد مست کننده

5- خاک

 

 خاک: خوردن خاک و گل چه مرطوب باشد و چه خشک حرام است اگر مقدار اندکی از خاک در خوراکی باشد که در آن مستهلک شود و به حساب نیاید مانند خاک روی میوه ها ، خاک روی گندم ، یا برنج ، خاکی که برای درست کردن شیره استفاده می‌شود ؛ خوردن آن جائز و حلال است.

خوردن مقدار اندکی تربت سیدالشهداءعلیه السلام به نیت شِفا اشکال ندارد.

 خوردن ماسه، سنگ ها، معدنی ها ،اگر برای بدن مضر نباشد اشکال ندارد.

 

حوزه اقتصادی

حلال در دنیای امروز، با دارا بودن حدود 2 میلیارد مخاطب که از تعداد مسلمانان جهان نیز بیشتر است و نقش اثرگذار در زمینه های مختلف غذایی، دارویی، آرایشی و ... و همچنین گردش مالی بین 2 تا 4 تریلیون دلار که با رشد سالانه 20 درصدی نیز همراه است، مورد توجه بسیاری از شرکتهای خصوصی و دولتهای کشورهای مختلف جهان اعم از مسلمان و غیر مسلمان قرار گرفته است.

در میان بخش‌های مختلف اقتصاد اسلامی، غذای حلال بزرگ‌ترین بخش از نظر حجم تراکنش‌های مالی است. مسلمانان در سال 2015 معادل 1.173 میلیارد دلار برای تهیه غذا و نوشیدنی‌های حلال هزینه کردند و طبق پیش‌بینی‌های آماری، این رقم با 8/5 درصد رشد مرکب سالانه، در سال 2021 به 1.914 میلیارد دلار خواهد رسید.

حوزه علمی

اثر استرس حیوان بر گوشت

بروز استرس در مراحل مختلف کشتار، کیفیت گوشت را پایین می آورد و از یک سو، قسمت هایی سیاه رنگ به نام Dark    cutting  که خشک تر و تیره تر از گوشت طبیعی است، ایجاد می شوند و از طرف دیگر منجر به کوتاه شدن نیمه Shelf life نگهداری آن می گردد.  در واقع، استرس و ترشح افزایشی آدرنالین منجر به شکسته شدن گلیکوژن و در نهایت سبب ایجاد اسید لاکتیک و از بین رفتن تناسبPH  گوشت می گردد. از طرف دیگر صدمات زمان حمل و نقل می تواند، افزون بر تأثیر استرس زایی، به آزردگی های بافتی در گوشت منجر گردد.

به حداقل رساندن سطح استرس به منظور بهبود و حفظ کیفیت گوشت در تمام مراحل از جمله حمل و ارسال دام به کشتارگاهها، نگهداری و آماده سازی قبل از کشتار، نحوه احداث و طراحی کشتارگاه به خصوص طراحی سطوح و راهروهای جایگاه کشتار دام و خونگیری از دام و… باید مدنظر قرار گیرد.

جالب توجه اینکه، کاهش استرس از مباحثی است که در میان مستحبات و مکروهات «ذبح» در فقه اسلامی مطرح شده است. دستوراتی مانند نشان ندادن وسیله ذبح به حیوان، ذبح نکردن حیوان در مقابل حیوانی دیگر، تیز بودن چاقو و سرعت در ذبح و حتی آب دادن به حیوان قبل از کشتار و… همگی در جهت کاهش استرس حیوان در هنگام ذبح می باشد. همچنین در روایات متعددی از امامان معصوم (ع) رعایت حقوق حیوانات در مرحله نگهداری و قبل از کشتار، در راستای اذیت نشدن حیوان و کاهش استرس مورد تأکید قرارگرفته است.

 در حقیقت، استرس سبب افزایش حساسیت به بیماری در دام، کاهش رشد در حیوانات جوان و کاهش وزن بدن در حیوانات بالغ می گردد. همچنین پس از ذبح نیز اثراتی بر روی گوشت آنها می گذارد، از جمله کاهش زمان یا عمر ماندگاری گوشت امکان بقاء، رشد و تکثیر باکتریهای بیماری زا و مولد فساد در گوشت و اثر دیگر، کاهش میزان خونگیری است.

در شرایط طبیعی کشتار، 50 درصد میزان خون موجود در بدن دام خارج می شود، اما در دامهایی که در حالت خستگی، استرس، تبداری و دیگر شرایط نامناسب ذبح می شوند، این میزان کاهش می یابد که خود سبب ایجاد ظاهری نامناسب در گوشت می شود. همچنین در صورت پر خون به نظر رسیدن لاشه چه بسا به ضبط لاشه نیز بیانجامد.

 

مضرات گوشت خوک

استفاده از خوک به عنوان غذا تاریخچه ای چندین هزار ساله دارد به طوری که مصرف گوشت خوک در بین یهودیان نیز ممنوع بوده است . و یکی از غذاهای حرام در شریعت موسی (ع) است. در انجیل حضرت عیسی (ع) نیز گناهکاران به خوک تشبیه شده اند. و در ضمنِ داستانها، خوک به عنوان مظهر شیطان معرفی شده است.

با این همه تاکید از طرف ادیان الهی، هنوز مصرف این ماده غذائی در برخی از نقاط دنیا (با وجود اثبات ضررهای جسمی و روحی آن) رواج دارد.

در کشورهای اسلامی در اثر مبارزه جدی اسلام گوشت این حیوان مصرف نمی شود و لذا پیامدهای بهداشتی آن نیز مشاهده نمی شود. اما در کشورهای غربی (اروپا و آمریکا) این ممنوعیت اعمال نمی شود. ولی با این حال بسیاری از مردم از مصرف آن دوری می گزینند. در برخی کشورها مثل برخی قسمتهای روسیه در اثر شیوع بیماری های وابسته به خوک (کرم ترکین- ترشین) مصرف گوشت آن را ممنوع اعلام کرده اند.

بیماریهایی که توسط خوک به انسان منتقل می شود ، خود به دو دسته تقسیم می شود:

 

الف- بیماریهایی که از جمله عوامل ابتلای به آنها گوشت خوک است.

1- اسهال خونی: در امعای خوک انگلهایی به نام بالانتی دیوم Coli Balantidum  زندگی می کنند که از اهم منابع انتشار این بیماری در سرتاسر جهان است.

2- یرقان عفونی (بیماری وا یل): این بیماری از طریق آب های آلوده به ادرار خوک، سگ یا موش به انسان منتقل می شود. منبع ابتلاء به یرقان عفونی ازنوع Romana فقط خوک است.

3- انتامیب هیستولتیک Entameba Hiszdgtica : که انسان را به اسهال آمیبی مبتلا می نماید و خوک نقش ناقل این میکروب را به انسان ایفا می کند.

بیماری شبه باد سرخ Ergpeloid : حیوانات زیادی و از جمله خوک به آن مبتلاء می گردند و از طریق این حیوانات به گروه خاصی از انسانها از قبیل قصاب ها، دبا غ ها و ماهی فروشان منتقل می گردد. که در انسان به صورت لکه های سرخ و دردناک توأم با سوزش شدید روی دست ها ظاهر می شود.

میزان چربی و اسید اوریک موجود در گوشت خوک خیلی زیاد است و به همین دلیل در ابتلاء به بیماریهای بسیاری نقش  دارد که از جمله آنها می توان از بیماری تصلب شرایین- دردهای مفصلی و مسمویتها، نام برد.

خوک از خوردن چیزهای پلید و کثافات حتی مدفوع خود، باک ندارد. و لذا معده خود را لانه انواع و اقسام میکروب های امراض قرار داده و از آنجا به گوشت و خون و شیر آن سرایت می کند و شاید حکمت اینکه در شریعت اسلام دستور داده شده است که ظرف آبی را که خوک از آن چیز روانی خورده یا لیسیده است هفت بار بشوئیم همین مطلب است. یعنی تماس مداوم و بی پروای خوک از طریق دهان یا کثافات موجب آلودگی زیاد آن است. و لذا دو مرتبه آب ریختن در رفع آن کفایت نمی کند.

 

ب - بیماریهایی که تنها علت آنها خوردن گوشت خوک است.

 1ـ کرم کدوی خوک Taena Solium : طول این کرم 2-3 سانتی متر بوده و دارای آلت مکیدن و قلاب است. لارو این کرم سیستی سرک Sgsticrecus Cellulosac نام دارد و در عضلات و مغز خوک یافت می شود. انسان با خوردن گوشت و یا مغز خام خوک به آن مبتلا می شود. و دچار نارسائی هایی در دستگاه گوارش می گردد. (مثل کم اشتهایی- احساس درد- اسهال و یا یبوست) این بیماری که بصورت گسترده ای در جهان منتشر شده در کشورهای اسلامی که گوشت خوک مصرف نمی کنند، به ندرت دیده می شود.

یکی از بیماریهایی که توسط کرم کدو به وسیله گوشت خوک به انسان منتقل می شود مرض لادرری Ladrerie است.این بیماری در شهرهای مسیحی نشین فراوان یافت می شود. اما در بین مسلمانان و یهودیان که از خوردن گوشت خوک احتراز می کنند به کلی پیدا نمی شود.

2- تری شینوز Trichinella Spiralis : عبارت است از یک کرم ریز به طول 3-5 میلی متر و از طریق خوردن گوشت خوک خام یا نیم پز وارد بدن انسان می شود. آثار این کرم در بدن انسان عبارت است از: خراشیدن و ا لتهاب جداره امعاء ، پیدایش جوشها و دملهای پراکنده در تمام بدن ، تخم گذاری در عضلات انسان همراه با درد شدید عضلات و سختی تنفس و ناتوانی در سخن گفتن و جویدن غذا.

گاهی در اثر فلج شدن عضلات تنفسی و یا قلب منجر به مرگ می شود که تا کنون درمانی برای این حالت بدست نیامده است و کم خونی و سرگیجه و تب های مخصوص از جمله آثار آن است.

برخی نویسندگان از این کرم در فارسی با نام "ترکین" و "ترشین" یاد کرده و می نویسند: "کرم ترشین تنها به وسیله گوشت خوک به انسان منتقل می شود و به ماهیچه های بدن نفوذ کرده و به آسانی از بین نمی رود. و یک گرم گوشت خوک ممکن است هزارها عدد از این کرم همراه داشته باشد. و یک ترشین ماده تقریبا 1500 کرم جوان می زاید. این کرم می تواند به قلب نیز نفوذ کرده، تولید سکته های قلبی نماید. پختن گوشت، این کرم ها را نابود نمی سازد زیرا وقتی گوشت را حرارت می دهند، مواد سفیده ای گوشت، منقعد می شود و کرم در وسط این اجرام منعقده از آسیب حرارت مصون می ماند. این قسمت های منعقده که کرم ها را در وسط خود محفوظ کرده اند، در معده حل نمی شوند و به روده ها می روند."

این بیماری در تمام دنیا به ویژه آمریکا و کانادا و اروپا شیوع دارد ولی در کشورهای اسلامی به دلیل حرام بودن مصرف گوشت خوک بسیار نادر است.

 3ـ گوشت خوک به سختی هضم می شود  و معده را به زحمت می اندازد. در اثر خوردن گوشت خوک اغلب سمّی به وجود می آید که در اصطلاح علمی آن را « بوتولیسم »می گویند.

اطلاعات تماس

دسترسی سریع

پیوندها

محصولات

آدرس : تهران - خیابان ولیعصر - بالاتر از میدان ولیعصر - کوچه دانش کیان - پلاک 24

تلفن : 88909033 - 021

اتوماسیون اداری

نقشه سایت

نمابر : 88890858 - 021

پست الکترونیک : info@halal.gov.ir

تالار گفتگو

ورود اعضا

موسسه موضوع شناسی احکام فقهی

© حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران است.

همکاران بین المللی