به سایت مرکز تحقیقات حلال خوش آمدید.

محصولات افزودنی حوزه حلال

حوزه فقهی

امروزه با توجه به تولید مواد غذایی فرآوری شده، توجه به منشاء و روش تولید مواد اولیه و افزودنی های مجاز خوراکی از مهمترین مباحث مورد توجه در بررسی حلیت و حرمت مواد غذایی می باشد چرا که تشخیص آن با توجه به تنوع مواد اولیه بکار رفته در تولید فرآورده های غذایی به راحتی توسط مصرف  کننده امکان پذیر نیست.

 

افزودنیهای با منشاء گیاهی

این دسته از افزودنیهای غذایی از میوه ها، گیاهان و جلبک ها تولید می شوند و درصورت عدم استفاده از الکلهای مستی آور نظیر الکل اتیلیک و یا سایر مواد دارای شبهه در فرآوری آنها معمولا حلال بوده و قابل مصرف در جوامع اسلامی هستند .از این دسته می توان به رنگهای گیاهی، اسید تارتاریک با منشاء گیاهی اشاره کرد. برخی از افزودنیهای با منشاء گیاهی نظیر وانیلین نیز وجود دارند که گرچه از دانه وانیل بدست آمده و منشاء گیاهی دارد اما در فرآوری آن از الکل اتیلیک استفاده می گردد و به همین دلیل در بسیاری از جوامع اسلامی مصرف آن در فرآورده های غذایی ممنوع است. به طور کلی می توان گفت محصولات سبزیجات حلال هستند مگر آنکه با افزودنی های حرام آلوده شده یا حاوی مواد سکرآور باشند.

 

افزودنیهای با منشاء حیوانی

برخی از افزودنیهای غذایی منشاء دامی داشته و معمولا از تخم پرندگان، آبزیان، استخوان و پوست و چربی حیوانات بویژه چربی خوک و حتی حشرات برای تولید آنها استفاده  می گردد که در این خصوص می توان به رنگ کوشینیل، فسفات با منشا استخوان، استرها و نمک های اسید های چرب ، ژلاتین و  ...نام برد.

در خصوص این دسته از افزودنیها توجه به منشاء دامی مورد استفاده اهمیت دارد .در این خصوص علاوه بر اینکه دام مورد استفاده می بایست از از دامهای حلال گوشت باشد ، باید بر اساس روش های ذبح شرعی نیز ذبح شده باشند  .برای مثال برخی از افزودنیهای با منشاء دامی از دو منبع خوک یا گاو می باشند که منشاء گاوی آن نیز می بایست بر اساس اصول ذبح اسلامی تهیه شده باشد.

 اختلاف نظرهای فراوانی در خصوص افزودنیهای با منشاء حشرات نظیر رنگ کوشینیل و یا شلاک که از حشرات تولید می گردند در بین فرق اسلامی و حتی در میان علماء یک فرقه وجود دارد که در این میان توضیحات علمی متخصصان فنی اهمیت والایی پیدا می کند و نیاز به استفتاء در این زمینه را ضروری می نماید .

 

افزودنیهای مصنوعی و سنتتیک

بسیاری از مواد افزودنی نیز وجود دارند که کاملا منشاء سنتتیک و صناعی داشته و اغلب در مقادیر بیش از حد مجاز دارای مخاطرات سلامتی برای بدن می باشند .در خصوص این دسته از افزودنیها توجه به روش تولید و فرآوری بویژه استفاده از حلال های آلی الکلی در بررسی حلیت و حرمت آنها مهم است .

برخی از مواد افزودنی نیز از منابع متنوع گیاهی و دامی و حتی صناعی و روش های نوترکیب و فناوری های ژنتیکی تولید می شوند  و در نتیجه در زمان بررسی توسط مراجع ذیربط می بایست به منشا و روش تولید آنها دقت نمود  .در بسیاری از افزودنیهای غذایی نیز روش استفاده از آنها موجب ایجاد شبهاتی در حلیت و حرمت آنها می گردد .به عنوان مثال در برخی از افزودنیهای غذایی با منشاء گیاهی و یا صناعی حلال که بصورت پودر تولید می شوند و در این حالت حلال نیزمی باشند برای حل نمودن آنها از الکل اتیلیک به عنوان حلال و یا حامل استفاده می  گردد که موجب ایجاد حرمت در استفاده از آنها می گردد .

 در برخی موارد نیز برای تولید افزودنیهای خوراکی از روش های تخمیری استفاده می گردد و یا محصولات جانبی ، فرآورده های تخمیری انگور و شراب می باشند که توجه به تولید مواد مستی آور حین تخمیر نیز برای بررسی حلیت و حرمت آنها ضرروی است. در این خصوص می توان به عنوان نمونه به تارتاریک اسید و مشتقات آن اشاره نمود .

 

ژلاتین

استفاده از ژلاتین در بسیاری از محصولات غذایی متداول است. اگر ژلاتین از حیوانات کشتار شده به روش اسلامی بدست آمده باشد حلال است. اگر از حیواناتی که با روشی غیر حلال کشتار شده باشند بدست آمده باشد حرام است و اگر از حیوانات حرام تهیه شده باشد حرام است.

از نظر سازمان غذا و دارو (FDA) نیازی به درج منشاء ژلاتین در برچسب محصول نیست. وقتی که منشاء ژلاتین مشخص نباشد این ماده ممکن است از منابع حلال یا حرام تهیه شده باشد و لذا مورد شک و تردید قرار می گیرد. مسلمانان از مصرف محصولات غذایی حاوی ژلاتین خودداری می کنند مگر آنکه حلال بودن محصول تایید شده باشد. منابع معمول ژلاتین پوست خوک، پوست گاو، استخوان گاو و در مقیاس کمتر پوست ماهی است. برای تهیه محصولات غذایی حلال، از ژلاتین گاوهای کشتار شده به روش اسلامی و یا از ژلاتین ماهی استفاده می شود.

حوزه اقتصادی

کاربرد ژلاتین در صنعت

ژلاتین ماده ای است که در صنایع مختلفی از قبیل صنایع غذایی، دارویی، نساجی و کاغذسازی و ...کاربرد دارد. این ماده به مقدار زیادی در صنایع غذایی به منظور ایجاد ژل ، ایجاد امولسیون کنندگی ، ایجاد باند و قوام مناسب در محصولات مختلف استفاده می گردد. دلایل استفاده از این ماده، خواص منحصر به فرد برگشتی آن از حالت ژل به سل و بالعکس در محلول های آبی است .همچنین چسبندگی آن در محلول آب گرم، قابلیت تشکیل محلول های کلوئیدی، نفوذپذیری در مقابل آب، عدم انحلال در آب سرد و انحلال کامل ( تا حد اشباع ) در آب گرم از دیگر خواص ژلاتین است.

حوزه علمی

در این قسمت برخی از افزودنی های غذایی که معمولاً مورد استفاده قرار می گیرند نظیر ژلاتین، امولسیفایرها، آنزیم ها، الکل، چربی و پروتئین حیوانی و طعم ها و طعم دهنده ها را مورد بحث قرار می دهیم. چون اکثر محصولات در گروه غذاهای مشکوک قرار می گیرند تولیدکنندگان باید از سیستمی بهره مند گردند تا کارخانه بتواند خود را مورد ارزیابی قرار داده و محصولات خود را به عنوان محصول حلال تایید نماید.

 

ژلاتین

ژلاتین ترکیبی از پلی پپتیدهای بدست آمده از هیدرولیز ناقص کلاژن حاصل از بافت های پیوندی حیوانات می باشد .ماده کلاژن که در ساختمان استخوان، زرد پى، رباط، پوست و جلد حیوانات قرار دارد، به خودى خود و در ساختار طبیعى اش داراى پروتئینهاى فراوانى است، که تحصیل این پروتئینها جز با به جوش آوردن آن در آب ممکن نیست . با حرارت مخصوص و قلیایی  یا اسیدی نمودن کلاژن و انجام فعل و انفعالات مختلف ، درنهایت این پروتئین ها به " ژلاتین" که یک ماده ی بدون طعم ، بو ، رنگ ولی مقوی است تبدیل می شوند و پس از ترکیب این ماده با اسانس های مختلف میوه ای ، رنگهاى خوراکى، و شکر به صورت مادّه خوراکى در آمده و در ساخت شکلات، کاکائو، شیرینى، بستنى، بیسکویت و مانند آن استفاده مى شود .

در اغلب موارد ژلاتین از کلاژن های موجود در ساختمان بدن گاو یا گوسفند ، که بهترین نوع آن ( ژلاتین نوع B ) است ، اخذ می شود ولی ممکن است این عمل از ساختمان بدن حیوانات حرام گوشت نظیر پوست خوک ( ژلاتین نوع A ) یا حیوانات حلال گوشتى که ذبح شرعى نشده باشند، نیز انجام پذیرد. یکی دیگر از منابع تولید ژلاتین آبزیان و ماهی ها هستند که به دلیل قیمت تمام شده بالای آن در صنایع غذایی کمتر استفاده می شود.

ژلاتین حاصل از گاو و خوک ساختار و خصوصیات فیزیکی وشیمیایی یکسانی داشته و تفریق آنها از یکدیگر بر اساس روش های معمول فیزیکی وشیمیایی مشکل است .این امر زمانی که ژلاتین مورد بررسی ترکیبی از ژروتئین های خوکی و گاوی باشد بسیار سخت خواهد بود.

هر چند در بسیاری از جوامع اسلامی وغیر اسلامی ژلاتین بدست آمده از گاو بیشترین میزان ژلاتین مصرف می باشد با این حال پس از بروز بیماری های حاصل از پریون ها نظیر بیماری جنون گاوی و ترس از انتقال آن از طریق مصرف فرآورده های حاصل از گاو منجر به افزایش تولید و مصرف ژلاتین خوکی بویژه در کشورهای اروپایی و امریکایی گردیده، که این امر مشکلاتی را برای مسلمانان این جوامع ایجاد نموده است  .

 

گلیسرین

گلیسرین از دیگر اجزاء تشکیل دهنده مواد غذایی است که بطور وسیع در صنایع غذایی استفاده می شود. مسلمانان از مصرف غذاهای حاوی گلیسرین اجتناب می کنند زیرا ممکن است منشاء حیوانی داشته باشد. اخیراً گلیسرین بدست آمده از روغن نخل و سایر روغن های نباتی برای استفاده در محصولات حلال در دسترس قرار گرفته است.

 

امولسیفایرها

امولسیفایرها نظیر مونوگلیسریدها، دی گلیسریدها، پلی سورباتها، استرهای دی استیل تارتریک مونو و دی گلیسریدها(DATEM) و سایر مواد شیمیایی مشابه از دیگر افزودنی های غذایی هستند که بطور معمول در صنایع غذایی مورد استفاده قرار می گیرند و می تواند از منابع حلال یا حرام تامین شوند.

برخی از شرکت های تولیدکننده مواد غذایی بخصوص در مورد امولسیفایرهای با منشاء گیاهی، اقدام به درج منبع مواد مذکور در برچسب محصولات کرده اند. اگر امولسیفایر با منشاء گیاهی مورد استفاده قرار گیرد، درج آن در برجسب محصول مفید است. امولسیفایرهائی که از منابع گیاهی و یاحیوانات کشتار شده حلال بدست آمده اند حلال می باشند.

 

آنزیم ها

آنزیم ها در بسیاری از فراوریهای مواد غذایی استفاده می شوند. متداولترین موارد استفاده آنها در صنایع پنیرسازی و نشاسته است. تا چند سال پیش، غالب آنزیم های مورد استفاده در صنایع غذایی از منابع حیوانی تامین می شدند، اما در حال حاضر آنزیم های با منشاء میکروبی جایگزین آنها شده اند. محصولاتی نظیر پنیرها، پودرهای آب پنیر، لاکتوز و پروتئین آب پنیر تغلیظ شده، که بوسیله آنزیم های میکروبی تهیه شده باشند مشروط برآنکه سایر شرایط حلال بودن را داشته باشند حلال هستند. محصولاتی که با آنزیم های مخلوط یا آنزیم های با منشاء حیوانی تهیه شده باشند، اگر آنزیم ها از خوک بدست آمده باشند، حرام می باشند، در غیر این صورت در دسته غذاهای مشکوک قرار می گیرند. رنت گاو و دیگر آنزیم هایی که از حیوانات کشتار شده غیر حلال بدست می آیند در بعضی کشورها مجاز شمرده می شوند. با افزایش روزافزون آنزیم های میکروبی، تایید و پذیرش چنین مواردی کاهش خواهد یافت. چون آب پنیر و مشتقات آن منبع مقرون بصرفه ای از نظر پروتئین محسوب می شوند، استفاده ازاین افزودنی های لبنی در انواع محصولات غذایی بسیار متداول است. نظیر سایر موارد، شرط حلال بودن این محصولات حلال بودن افزودنی های لبنی مورد استفاده در آنها است.

 

پروتئین و چربی حیوانی

گوشت و مرغ نه تنها به عنوان غذاهای عمده مصرف می شوند بلکه به عنوان افزودنی های فراوری شده در فرمولاسیون محصولات غذایی غیرگوشتی بی شماری نیز مورد استفاده قرار می گیرند. در صنایع غذایی ایالات متحده و دیگر کشورهای صنعتی جهان هر بخشی از لاشه حیوان بطریقی مورد مصرف دارد. بخش های نامرغوبتر لاشه و محصولات فرعی آن به پودر و افزودنی های غذایی تبدیل شده و به عنوان عوامل طعم دهنده برای سوپ ها، غذاهای حاضری و غیره استفاده می شود. چربی حیوانی خالص سازی شده و به روغن مخصوص شیرینی پزی، امولسیفایرها و دیگر افزودنی های غذایی تبدیل می شود. پر و مو را می توان به اسیدهای امینه تبدیل کرد. این گروه از افزودنیهای غذایی چنانچه از حیوان حلال بدست آمده باشند حلال خواهند بود البته باید از آلودگی متقاطع نیز جلوگیری نمود.

 

طعم ها و طعم دهنده ها

مواد طعم دار و طعم دهنده ها می توانند ساده باشند مثل فلفل و یا مثل طعم کولا یا طعم پاسترامی (گوشت گاو نمک سود شده تند و دودی شده) پیچیده بوده و حاوی چندین جزء تشکیل دهنده باشند. برخی از طعم دهنده های پیچیده ممکن است حاوی بیش از یکصد جزء با منشاء های متفاوت باشند. ممکن است هزاران جزء برای ایجاد یک طعم استفاده شود. این اجزاء ممکن است از میکروارگانیسم ها، گیاهان، مواد معدنی، مواد نفتی، حیوانات و یا مواد سنتتیک تهیه شوند. برای تولید محصولات غذایی حلال، تولیدکنندگان باید از طعم ها، مخلوط های اجزاء مختلف که دارای حق انحصاری هستند ویا از فرمولهای سری مطمئن شوند تا محصول تولید شده حلال و عاری از مواد مشکوک باشد.

 

اطلاعات تماس

دسترسی سریع

پیوندها

محصولات

آدرس : تهران - خیابان ولیعصر - بالاتر از میدان ولیعصر - کوچه دانش کیان - پلاک 24

تلفن : 88909033 - 021

اتوماسیون اداری

نقشه سایت

نمابر : 88890858 - 021

پست الکترونیک : info@halal.gov.ir

تالار گفتگو

ورود اعضا

موسسه موضوع شناسی احکام فقهی

© حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران است.

امروزه با توجه به تولید مواد غذایی فرآوری شده، توجه به منشاء و روش تولید مواد اولیه و افزودنی های مجاز خوراکی از مهمترین مباحث مورد توجه در بررسی حلیت و حرمت مواد غذایی می باشد چرا که تشخیص آن با توجه به تنوع مواد اولیه بکار رفته در تولید فرآورده های غذایی به راحتی توسط مصرف  کننده امکان پذیر نیست.

 

افزودنیهای با منشاء گیاهی

این دسته از افزودنیهای غذایی از میوه ها، گیاهان و جلبک ها تولید می شوند و درصورت عدم استفاده از الکلهای مستی آور نظیر الکل اتیلیک و یا سایر مواد دارای شبهه در فرآوری آنها معمولا حلال بوده و قابل مصرف در جوامع اسلامی هستند .از این دسته می توان به رنگهای گیاهی، اسید تارتاریک با منشاء گیاهی اشاره کرد. برخی از افزودنیهای با منشاء گیاهی نظیر وانیلین نیز وجود دارند که گرچه از دانه وانیل بدست آمده و منشاء گیاهی دارد اما در فرآوری آن از الکل اتیلیک استفاده می گردد و به همین دلیل در بسیاری از جوامع اسلامی مصرف آن در فرآورده های غذایی ممنوع است. به طور کلی می توان گفت محصولات سبزیجات حلال هستند مگر آنکه با افزودنی های حرام آلوده شده یا حاوی مواد سکرآور باشند.

 

افزودنیهای با منشاء حیوانی

برخی از افزودنیهای غذایی منشاء دامی داشته و معمولا از تخم پرندگان، آبزیان، استخوان و پوست و چربی حیوانات بویژه چربی خوک و حتی حشرات برای تولید آنها استفاده  می گردد که در این خصوص می توان به رنگ کوشینیل، فسفات با منشا استخوان، استرها و نمک های اسید های چرب ، ژلاتین و  ...نام برد.

در خصوص این دسته از افزودنیها توجه به منشاء دامی مورد استفاده اهمیت دارد .در این خصوص علاوه بر اینکه دام مورد استفاده می بایست از از دامهای حلال گوشت باشد ، باید بر اساس روش های ذبح شرعی نیز ذبح شده باشند  .برای مثال برخی از افزودنیهای با منشاء دامی از دو منبع خوک یا گاو می باشند که منشاء گاوی آن نیز می بایست بر اساس اصول ذبح اسلامی تهیه شده باشد.

 اختلاف نظرهای فراوانی در خصوص افزودنیهای با منشاء حشرات نظیر رنگ کوشینیل و یا شلاک که از حشرات تولید می گردند در بین فرق اسلامی و حتی در میان علماء یک فرقه وجود دارد که در این میان توضیحات علمی متخصصان فنی اهمیت والایی پیدا می کند و نیاز به استفتاء در این زمینه را ضروری می نماید .

 

افزودنیهای مصنوعی و سنتتیک

بسیاری از مواد افزودنی نیز وجود دارند که کاملا منشاء سنتتیک و صناعی داشته و اغلب در مقادیر بیش از حد مجاز دارای مخاطرات سلامتی برای بدن می باشند .در خصوص این دسته از افزودنیها توجه به روش تولید و فرآوری بویژه استفاده از حلال های آلی الکلی در بررسی حلیت و حرمت آنها مهم است .

برخی از مواد افزودنی نیز از منابع متنوع گیاهی و دامی و حتی صناعی و روش های نوترکیب و فناوری های ژنتیکی تولید می شوند  و در نتیجه در زمان بررسی توسط مراجع ذیربط می بایست به منشا و روش تولید آنها دقت نمود  .در بسیاری از افزودنیهای غذایی نیز روش استفاده از آنها موجب ایجاد شبهاتی در حلیت و حرمت آنها می گردد .به عنوان مثال در برخی از افزودنیهای غذایی با منشاء گیاهی و یا صناعی حلال که بصورت پودر تولید می شوند و در این حالت حلال نیزمی باشند برای حل نمودن آنها از الکل اتیلیک به عنوان حلال و یا حامل استفاده می  گردد که موجب ایجاد حرمت در استفاده از آنها می گردد .

 در برخی موارد نیز برای تولید افزودنیهای خوراکی از روش های تخمیری استفاده می گردد و یا محصولات جانبی ، فرآورده های تخمیری انگور و شراب می باشند که توجه به تولید مواد مستی آور حین تخمیر نیز برای بررسی حلیت و حرمت آنها ضرروی است. در این خصوص می توان به عنوان نمونه به تارتاریک اسید و مشتقات آن اشاره نمود .

 

ژلاتین

استفاده از ژلاتین در بسیاری از محصولات غذایی متداول است. اگر ژلاتین از حیوانات کشتار شده به روش اسلامی بدست آمده باشد حلال است. اگر از حیواناتی که با روشی غیر حلال کشتار شده باشند بدست آمده باشد حرام است و اگر از حیوانات حرام تهیه شده باشد حرام است.

از نظر سازمان غذا و دارو (FDA) نیازی به درج منشاء ژلاتین در برچسب محصول نیست. وقتی که منشاء ژلاتین مشخص نباشد این ماده ممکن است از منابع حلال یا حرام تهیه شده باشد و لذا مورد شک و تردید قرار می گیرد. مسلمانان از مصرف محصولات غذایی حاوی ژلاتین خودداری می کنند مگر آنکه حلال بودن محصول تایید شده باشد. منابع معمول ژلاتین پوست خوک، پوست گاو، استخوان گاو و در مقیاس کمتر پوست ماهی است. برای تهیه محصولات غذایی حلال، از ژلاتین گاوهای کشتار شده به روش اسلامی و یا از ژلاتین ماهی استفاده می شود.

همکاران بین المللی